ÇiÄŸnediÄŸimiz sakızı yere atmakla kul hakkına girer miyiz? Önceki hafta 'Kırmızı ışıkta geçmek caiz deÄŸil.' açıklaması buna benzer birçok soruyu da akla getirdi. Ä°slam Hukuku profesörü Yunus Vehbi Yavuz, "Ä°nsan, aile içinde ve sosyal çevredeki davranışlarının dinle alakasının farkında deÄŸil." diyor. Yavuz'a göre, elma kabuÄŸunu yerde, elbiselerin geliÅŸigüzel ortada bırakmak hanımların hakkına girmek demek.

"Gülersem abdestim bozulur mu?" diye hassasiyet gösteren insanımız kırmızı ışıkta geçmenin günah olup olmadığına pek dikkat etmiyor veya hastanede-postanede-bankada sıra beklemeyip tanıdık sayesinde öne geçmenin kul hakkı olacağını, çöp atmanın, yüksek sesle televizyon izlemenin dindarlıkla baÄŸdaşıp baÄŸdaÅŸmadığını.

Ä°slam hukukukçusu Prof. Dr. Yunus Vehbi Yavuz, sosyal hayat kurallarının dindarlıkla iliÅŸkisi üzerine bilhassa durulması gerektiÄŸini düÅŸünüyor. Bu konuları ilahiyatçıların ve Diyanet mensuplarının sürekli gündemde tutması ve vurgulaması gerektiÄŸini söylüyor. Yavuz; "Müslüman kardeÅŸlerimiz mekruhlara dikkat etmeye özen gösteriyorlar. Ama günlük hayatta, aile içinde ve sosyal çevrede önemli iÅŸler vardır ki bunların dinimizle doÄŸrudan alakası olduÄŸunun farkında bile deÄŸiller." diyor.

Yavuz'a göre ihlal edilen detaylar hadislerle izah edilecek, dinî bilgilere dayandırılacak önemli meseleler. Çünkü sosyal hayattaki kurallar ve iliÅŸkilerin dayanak noktası Allah hakkı, kul hakkı. Yavuz hocaya göre, her iki haktan dolayı Allah katında sorumlu olacağını düÅŸünmek ve ona göre oturup kalkmak, gezip dolaÅŸmak, insanlarla münasebet kurmak gerekiyor. Ä°nsan, bütün bu davranışları Ä°slam'ın genel prensiplerine ve ahlak ilkelerine uyduÄŸu takdirde ancak daha çok takva sahibi olur. Yavuz, "Bütün vatandaÅŸların bu gibi meselelerde hassas olmasını temenni ediyorum." diyerek sosyal hayat içinde en çok yaptığımız hataları ÅŸöyle sıralıyor:

Anne veya eşinizin hakkına girdiğinizin farkında mısınız?

"Dikkatimi çekiyor, aile fertleri bütün iÅŸlerini evin hanımına yüklüyor. ÖrneÄŸin elbisesini yerine asmaması, pijamasını katlamaması, yatağını düzenlememesi, çorabını çıkartıp evin yüzüne atması gibi basit gibi görünen, aslında dinimizde hakla hukukla doÄŸrudan doÄŸruya alakalı olan meseleler var. Bunlara riayet edilmedikçe Müslüman'ın dindarlığı kanaatimce tamamlanmış olmaz. Ev hanımının bütün aile fertlerinde hakkı kalır. Hanım hizmetçi deÄŸildir. Anne bir organizatördür, çocukları yetiÅŸtiren, aile hayatını ikame eden temel düsturdur. Herkesin yardımcı olması gerekir. Belki sesini çıkaramayabilir, eÅŸine çocuklarına saygısından dolayı. Mesela elmayı soyup yedikten sonra tabağını yerde bırakması meyve kabuklarını alıp çöpe koymaması, o kadının o erkek üzerinde hakkının kalmasına sebeptir. Bu hakka riayet edilmeyen yerde de bir zulümden söz edilebilir. Aile içi hak-hukuk meseleleri bilhassa önemlidir. Bunlara riayet etmek de dindarlığın gereÄŸidir."

Ey insanlık, hakkını helal et!

"Mesela bir kimse sakız çiÄŸniyor, iÅŸi bittikten sonra çöpe atacak yerde yere atıyorsa bilmeli ki burada da Allah ve toplum hakkı var. Allah'ın yerini kirletiyor. Toplumun hakkı var; toplum zarar görecek. Birinin ayağına yapışacak, diÄŸerinin kaymasına sebep olacak. Sokak o toplumun parasıyla temizlenecek. Bir kâğıt parçasını, bir poÅŸeti sokaÄŸa geliÅŸigüzel atmanın Allah katında sorumluluk gerektirdiÄŸini bilmeliyiz. Bundan mutlaka hak söz konusudur. Hem de öyle büyük bir hak ki, birine haksızlık yapsak ondan özür dileyip hakkını helal ettirmek mümkün, ama çevreye verilen zarardan, yere atılan bir çöpten dolayı bütün insanlarla helalleÅŸmenin imkânı yok. Herkesi bulup helallik almak mümkün deÄŸil. Müslüman, takva sahibi kimse, yolda yürürken hareketlerine dikkat etmeli, çöpünü atacak kutu bulamazsa yere atmak yerine cebine koymalı. Allah'ın çevresini ve toplumun alanını kirletmekten çok daha iyidir."

Her iÅŸi, Allah'a beÄŸendirmek için yapmalı

"Ticarî hayatın doÄŸrudan takvayla alakası var. Hadislerde, bir kimse sattığı bir malı övmeyecek, alışveriÅŸ yaparken güven versin diye yemin etmeyecek, satıcının veya alıcının üzerinde bir baskı oluÅŸturmayacak, Müslüman bir tüccar müÅŸterisini aldatmayacak, sakat mal satmayacak veya sakatlığını söyleyecek, satış yaparken kendisini müÅŸteri yerine koyacak...

Ticaret yapanlar müÅŸteriyi Müslüman olsun gayrimüslim olsun Allah'ın kulu olarak görmeli. 'Allah'ın bana gönderdiÄŸi müÅŸteri, ona en iyi muameleyi yapayım.' diye düÅŸünmesi lazım. Bir sanatkâr ise iÅŸin en güzel ÅŸekilde, müÅŸterisine deÄŸil de Allah'a beÄŸendirmek için yapmalı. Hak ettiÄŸinden fazla ücret almamalı. Bu özen Allah'a karşı kulluk görevinin ifasıdır."

Sinir'in sebebi "isâr" eksikliÄŸi

"Dinimizin çok güzel bir uygulaması var: Ä°sâr... Mü'minin, baÅŸkasını kendi rahatına tercih etmesi demektir. Ä°sar sahibi olmak... Otobüse önce ben bineyim deÄŸil de baÅŸkasını önce bindirmek. Bir dakika sonra binsen bir zararı yok. Vatandaşın gönlü hoÅŸ olsun, diye düÅŸünmek lazım. Umumi yerlerde oturacak bir yer var kendisi de oturmak istiyor, baÅŸkasını tercih etmek, sıra kendisinde olmasına raÄŸmen baÅŸkasını buyur etmek bu ahlakın en üst derecesidir. Bu dereceye varan toplumda hoÅŸnutsuzluk, sevgisizlik olmaz. Ä°ki tarafın kalbinde büyük bir sevgi doÄŸar. Aksini düÅŸünelim; baÅŸkasının hakkı olan yeri kapmak için acele eden insan nefrete sebep olur. Taraflar olumsuz bir tavır içine girer. Toplumda böyle bir anlayışın yaygın olması strese sebep olur. Mega kentlerde insanların daha çok sinir hastası olmasının temelinde bu gibi ahlakî ilkelere riayet etmemek var."

Apartman kuralları ile takva arasındaki ilişki

"Bencillik, istediÄŸim gibi yaÅŸarım, ben rahat edeyim baÅŸkası ne olursa olsun ve vurdumduymazlık... Halbuki Ä°slam'ın tercihi baÅŸkasını kendisine tercih etmektir. Apartman hayatı bambaÅŸka bir hayat. Bu konuda insanların ayrıca eÄŸitilmesi gerekiyor. Birlikte yaÅŸama kültürü eksik. Ä°nsanlar bir davranışta bulunurken komÅŸusunu rahatsız edebileceÄŸini düÅŸünmeli. Apartmanlarda cüz'î miktarda aidatlar vardır. Israrla vermeyenler var. Apartmandaki herkesin hakkına girdiÄŸini, hepsinin nefretini çektiÄŸinin farkında deÄŸil. Çok büyük bir sorumluluÄŸu üzerine almış oluyor. Bu bakımdan apartmanın koyduÄŸu kurallara harfiyyen riayet etmek dinimizin emri. Ona riayet etmeyenler takva unsurlarını ihlal etmiÅŸ oluyorlar."

Trafik, kurallarına uymamak Allah'a isyan etmek anlamına gelir

"Sosyal hayat içinde öyle meseleler var ki insanlar önemsemezler, geliÅŸigüzel davranırlar. Mesela arabasıyla yola çıkan bir Müslüman'ın trafik ışıklarında durması, kırmızı ışıkta geçmemesi gerekir. Trafik kurallarına riayet etmelidir. Trafik kurallarına riayet etmemenin Allah'a karşı gelmek, bir isyan ve hata olduÄŸu rahatlıkla söylenebilir. Hatta sebep olduÄŸu kazanın ise günah olduÄŸu söylenebilir. Kırmızı ışıkta durmamak bazen bir cana mal oluyor. Malın telef olmasına vesile oluyor. Malın telef olması da büyük bir israftır. Aslında dindar bir Müslüman trafik kurallarına harfiyen riayet eden kimsedir. Bunlar basit kurallar gibi görünüyor ama Kur'an'da bir ayet var: 'Kendinizi tehlikeye atmayın.'"

Sırada bekleyenleri atlatmak dinimizce mahzurlu

"Sıklıkla rastlanan bir olay da; devlet dairesinde herhangi bir kurum önünde sıraya girmek... Sırası gelmeden torpille herhangi bir ÅŸekilde sıra bekleyenleri atlatmak dinimiz bakımından mahzurludur. Üzerinizde sırasını aldığımız herkesin hakkı kalmış oluyor. O insanlar hakkını helal etmezse bundan dolayı Allah katında sorumlu olacağız. Kıyamet günü boynuzsuz koyunun boynuzludan hakkını alacağını düÅŸününce bu konuda ne kadar titiz olunması gerektiÄŸi anlaşılabilir."

Dindar yaya nasıl yürür?

"Araç kullananlar kadar yayaların da kurallara riayet etmesi gerekir. Yaya kendini bir aracın önüne geliÅŸigüzel atarsa, kırmızı ışıkta karşıdan karşıya geçerse ve bu da ölümüne veya kazaya vesile olursa Allah'ın emanetine hıyanet etmiÅŸ oluruz. Beden, bize emanettir. Hayat bize emanettir. Dolayısıyla yaya yürüyüÅŸlerinde de dikkat etmeli. Dinî açıdan yeniden bakarak kendimize çekidüzen vermemiz gerekiyor."

Mü'min, piknik yerinden belli olur!

"Piknik için bir mekâna gidiyorsunuz, yemyeÅŸil güzel manzaralı bir yer. EÄŸer sizden evvel birileri gitmiÅŸse oraya, fevkalade kirletilmiÅŸ olduÄŸunu görüyorsunuz. Bir Müslüman'ın, bir yerde konakladığı zaman baÅŸka birinin de konaklamasına imkân vermeyecek ÅŸekilde kirli bırakması haksızlıktır. Topluma karşı iÅŸlenmiÅŸ bir haksızlıktır. Bu da bir kul hakkıdır. Kendi çöpünü baÅŸkasına temizlettirmek... Ä°yi bir Müslüman, oturduÄŸu yerden belli olur. Çevre konusunda, diÄŸer toplum fertlerine karşı davranışlarında, kendini baÅŸkasının yerine koyma ahlakıyla ahlaklanmak gerekir. Batılılar buna 'empati' diyor. Peygamber Efendimiz (sas) de diyor ki: 'Kendisi için istediÄŸini baÅŸkası için istemezse bir kimse mü'min olamaz.'"