İran’da rejimi kim devirmek istiyor?

İran’da riyalin dolar karşısında tarihi değer kaybı sonrası başlayan ekonomik kriz, esnaf protestolarını ülke geneline yaydı. Gösterilerde polisle sert çatışmalar yaşanırken can kayıpları bildirildi. Cumhurbaşkanı Mesut Pezeşkiyan, halkın memnuniyetsizliğini kabul ederek sorumluluğun hükümete ait olduğunu söyledi; bu açıklama İran’da alışılmadık bir çıkış olarak değerlendirildi. Yönetim tansiyonu düşürmeye çalışırken, protestoların seyri belirsizliğini koruyor. Detayları CNN TÜRK Dış Haberler Editörü Enver Kaptanoğlu anlattı.

İran’da riyalin dolar karşısında sert değer kaybetmesiyle derinleşen ekonomik kriz, esnaf protestolarını beraberinde getirdi. Başkent Tahran’da başlayan eylemler kısa sürede birçok kente yayılırken, gösteriler sırasında protestocular ile polis arasında sert çatışmalar yaşandı. Cumhurbaşkanı Mesut Pezeşkiyan, yaşananları “ekonomik baskıyla yürütülen topyekûn bir savaş” olarak nitelendirdi.

CNN TÜRK Dış Haberler Editörü Enver Kaptanoğlu’nun aktardığı bilgilere göre, protestoların fitili 28 Aralık’ta Tahran’da, döviz büroları, kuyumcular ve esnafın yoğun olduğu çarşı bölgesinde ateşlendi. O gün İran riyali dolar karşısında tarihi bir düşüş yaşayarak 1 dolar 1 milyon 450 bin riyale kadar geriledi. Bu sert düşüşün ardından esnaf kepenk kapatarak protestolara başladı.

Uzun yıllardır ağır ekonomik yaptırımlar altında bulunan İran’da, son dönemde yaşanan kuraklık ve artan maliyetlerin de ekonomik darboğazı daha da derinleştirdiği belirtiliyor. Riyaldeki tarihi değer kaybı ise eylemlerin başlangıç noktası oldu. Daha önce de benzer ekonomik gerekçelerle sokak gösterileri yaşandığını hatırlatan Kaptanoğlu, bu protestoların zaman zaman sert müdahalelerle, zaman zaman daha düşük tansiyonla sona erdiğini ifade etti.

Bu kez süreci farklı kılan iki temel dinamik öne çıkıyor. İlki, riyalin tarihi düşüşüyle birlikte halk üzerindeki ekonomik baskının dayanılmaz hale gelmesi. İkinci ve dikkat çeken unsur ise protestoların sadece ekonomik taleplerle sınırlı kalmaması. Son beş gündür ülke genelinde düzenlenen gösterilerde rejim karşıtı sloganlar ve duvar yazıları da görülüyor. Bu durum, protestoların dış müdahale ihtimaliyle birlikte değerlendirilmesine yol açıyor.

Ancak bu süreçte İran yönetiminden gelen açıklamalar önceki dönemlerden ayrışıyor. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, kameraların karşısına çıkarak alışılmadık bir mesaj verdi.

Pezeşkiyan, halkın memnuniyetsizliğinin giderilmesi için hükümetin etkili hizmetler sunması, kaynakları doğru yönetmesi ve ekonomik-sosyal sorunlara pratik çözümler üretmesi gerektiğini söyledi. “İnsanlar memnun değilse bu bizim hatamızdır. Suçu Amerika’ya ya da başkalarına atmayın, sorumluluk bizdedir” ifadeleri, İran’da bugüne kadar üst düzey yöneticilerden duyulmamış bir çıkış olarak değerlendirildi.

Hükümet cephesinden gelen açıklamaların genel olarak tansiyonu düşürmeye yönelik olduğu belirtilirken, protestocuların taleplerinin anlaşıldığı ve çözüm için çalışıldığı mesajı verildi. Buna karşın en sert açıklama Tahran Başsavcılığı’ndan geldi. Açıklamada, ekonomik protestoların kamu malına zarar verme ya da dış kaynaklı senaryoların aracı haline getirilmesi durumunda “yasal, orantılı ve kararlı” şekilde karşılık verileceği vurgulandı.

Ülke genelindeki gösterilerde bazı bölgelerde sert müdahaleler yaşandığı, protestocular arasında can kayıplarının olduğu, güvenlik güçlerine yönelik saldırılar ve ateşe verilen polis araçlarının bulunduğu bildiriliyor. Ölü sayısına ilişkin net rakamlar paylaşılmazken, güvenlik güçleri arasında da çok sayıda yaralı olduğu ifade ediliyor.

Protestoların seyrinin son derece hassas bir çizgide ilerlediğini belirten Kaptanoğlu, ekonomik tepkinin zaman zaman doğrudan rejime yöneldiğine dikkat çekti. Gelişmelerin nasıl sonuçlanacağının belirsiz olduğunu vurgulayan Kaptanoğlu, sürecin yakından izlenmesi gerektiğini söyledi.

Öte yandan protestoların başladığı 28 Aralık tarihinin dikkat çekici bir zamanlamaya işaret ettiği de ifade ediliyor. Aynı günlerde İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun ABD’de eski Başkan Donald Trump ile İran konusunu görüştüğü hatırlatılırken, Kaptanoğlu bu durumu bir komplo olarak sunmadığını, sadece gelişmeleri kronolojik olarak yan yana koyduğunu belirtti. Protestoların, tam da bu temasların gerçekleştiği günlerde patlak vermesi dikkat çekici bir ayrıntı olarak öne çıkıyor.

Sembolik Öneme Sahip Yerde Tarihi Kare! Kuzey Kore Lideri Kim’in Veliahtı Belli Mi Oldu?

Dünya şokta! Eline ne oldu? Trump bizzat açıkladı!

George Clooney Fransız vatandaşlığı aldı, Paris-Washington hattı karıştı! ‘Çifte standart’ eleştirisi geldi, Trump ise böyle tepki verdi…

Yeni yıl, yeni dönem: Bulgar levası yerini euroya bıraktı

Gana’yı karıştıran ‘tufan kehaneti’ ile gündemdeydi: Ebo Noah gözaltına alındı!

Trump yeni yılı Mar-a-Lago’da kutladı