15 Temmuz’un ekonomiye etkisi ne oldu?

15 Temmuz hain darbe girişiminin üzerinden 10 yıl geçti. O gece yalnızca demokrasi hedef alınmadı, ekonomi de ağır bir darbe aldı. Piyasalarda yaşanan dalgalanmalar, kredi notlarındaki düşüşler, turizm gelirlerindeki kayıplar, yabancı yatırımcı güvenindeki zayıflama ve büyüme üzerindeki etkiler yıllar boyunca hissedildi. Hesaplamalara göre darbe girişiminin Türkiye ekonomisine toplam maliyeti 500 milyar doları buldu. Tüm yönleriyle ekonomiye yansımalarını Ekonomist Muhammet Bayram değerlendirdi…

15 TEMMUZ’UN EKONOMİK BOYUTU

Darbe girişiminin ilk günlerinde finans piyasalarında çok sert dalgalanmalar yaşandı. Borsa İstanbul’da keskin satışlar görülürken, Türk Lirası dolar karşısında hızla değer kaybetti. Bu süreçte devlet tahvili faizleri yükseldi ve Türkiye’nin risk primi olan CDS puanı belirgin şekilde artış gösterdi. Güvensizlik ortamı nedeniyle yabancı yatırımcılar, kısa süreli de olsa Türk varlıklarından çıkış yaptı.

Aslında yaşanan bu gelişmeler, geçmişteki diğer kriz süreçlerinde de tecrübe edilen sistematik adımların birer yansımasıydı.

KRONOLOJİK KUŞATMA: MİT KRİZİNDEN 15 TEMMUZ’A

Türkiye’nin 2002 ile 2012 yılları arasında elde ettiği ekonomik kazanımları yok etmek ve ülkeyi darbelerle tüketebilmek için uzun soluklu bir süreç işletildi. MİT kriziyle başlayan, Gezi Parkı eylemleriyle devam eden, ardından 17-25 Aralık hain yargı darbe girişimiyle tırmandırılan bu sürecin son durağı 15 Temmuz hain darbe girişimi oldu.

Buradaki temel plan; 15 Temmuz darbe girişiminin başarıya ulaşması ve meşru hükümetin devrilmesi üzerine kuruluydu. Rus uçağının düşürülmesi de dahil olmak üzere yaşanan her olayda ve her darbe girişiminde aynı odakların parmak izine rastlanıyor. FETÖ’nün; CIA, Mossad ve diğer dış yabancı kuruluşlar tarafından bizzat örgütlenerek Türkiye’de bu zemini hazırladığı görülüyor.

Bir ülkede vatandaşlar nezdinde güven kaybı yaratmanın en kolay yolu, ekonomiyi hedef almaktır. Borsa düştüğünde ve Türk Lirası değer kaybettiğinde bu güven sarsılır. Devlet tahvili faizlerinin yükselmesi ve Türkiye’nin risk primi olan CDS puanının artması da bu planın parçasıdır.

RİSK PRİMİ (CDS) NEDİR VE NEDEN ÖNEMLİDİR?

CDS, bir ülkenin finansal risk primidir. Örneğin; Türkiye’nin CDS puanı 300 baz puandaysa ve mevcut faiz oranı %37-%40 seviyelerindeyse, bu oranın üzerine 3 puanlık bir risk maliyeti daha eklenir. Dolayısıyla yüksek CDS, doğrudan ek maliyet demektir.

Türkiye’deki bankalar ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) yabancı kuruluşlardan uygun maliyetli kaynak bulamazsa, vatandaşın ve reel sektörün finansmanı zorlaşır. MİT krizinden Gezi Parkı’na, oradan 15 Temmuz’a kadar uzanan tüm süreçlerin amacı, meşru hükümeti darbe yoluyla devirmekti. Son hamlelerini ise Türkiye’ye ve Türk vatandaşlarına ekonomik olarak verilebilecek en büyük zararı vererek yapmaya çalıştılar.

EKONOMİ YÖNETİMİNİN LİKİDİTE KALKANI

–Bu süreçte Merkez Bankası ve ekonomi yönetimi çok hızlı ve kararlı müdahalelerde bulundu. Alınan stratejik önlemler şu şekilde gerçekleşti:

Bankalara Sınırsız Likidite: Finansal sistemin tıkanmaması için bankalara sınırsız likidite imkanı sağlandı.

Zorunlu Karşılık Düzenlemeleri: Bankaların hareket alanını rahatlatmak adına zorunlu karşılık oranlarında düzenlemeye gidildi.

Döviz Piyasası Önlemleri: Döviz piyasasının sağlıklı ve dengeli işlemesi için gerekli tüm tedbirler devreye sokuldu.

Kamu Bankalarının Desteği: Kamu bankaları piyasaya kredi akışını kesintisiz bir şekilde sürdürdü.

Mali Disiplin Mesajı: Ekonomi yönetimi, mali disiplinden taviz verilmeyeceğine dair piyasalara net mesajlar iletti.

Güven kaybının doğrudan vurduğu sektörlerin başında turizm geldi. Yaşanan rezervasyon iptalleri, Avrupa’dan gelen turist sayısındaki azalış ve otellerin doluluk oranlarındaki düşüş, turizm gelirlerinde önemli kayıplara yol açtı.

Turizm sektörü, Türkiye’nin adeta “bacasız sanayisi” konumundadır ve yıllık ortalama 60 milyar dolarlık bir gelir potansiyeli taşımaktadır. Bu büyüklükteki bir kaynağın ülkeye girmemesi, Türkiye’nin dış borçlanmaya yönelmesi anlamına gelir. Türkiye, altın ve enerji ithalatı hariç tutulduğunda cari fazla veren bir ülkedir; ancak turizm gelirleri olmadan bu cari fazlayı sürdürmek mümkün değildir. Dolayısıyla turizmin hedef alınması da Türkiye’yi her yönden kuşatma projesinin bir parçasıydı.

Bankacılık Sisteminin Mukavemeti ve Hızlı Büyüme

Darbe girişiminin gerçekleştiği Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarını kapsayan yılın 3. çeyreğinde Türkiye ekonomisi %1.8 oranında küçüldü.

Eğer bankacılık sektöründe bir stres birikimi olsaydı ve vatandaşlar panikle mevduatlarını çekmek için bankalara hücum etseydi, dünyada eşi benzeri görülmemiş bir ekonomik kriz yaşanabilirdi. Zaten amaçlanan ve planlanan güvensizlik ortamı da buydu. Ancak Türk bankacılık sistemi son derece sağlam temellere sahipti. Özellikle 2001 krizinden sonra çıkarılan dersler ve yapılan reformlar sayesinde ödevler iyi çalışılmıştı.

Bankacılık sektörü vatandaşa kesintisiz likidite sağladı. Öyle ki darbe girişiminin hemen ardından, 16-17 Temmuz tarihlerinde dükkanlar ve iş yerleri yeniden açıldı. Bankaların sağladığı bu güven ve ardından devreye sokulan Kredi Garanti Fonu (KGF) destekleriyle esnaf ve KOBİ’ler finansmana kolayca erişti. İç talebin canlanmasıyla büyüme yeniden hızlandı ve 3. çeyrekteki %1.8’lik daralmaya rağmen, Türkiye ekonomisi yıl genelinde %3.6 büyümeyi başardı.

EMEKLİ MAAŞ FARKLARI NE ZAMAN YATACAK? 2026 TEMMUZ ZAMMI: SSK-Bağ-Kur Emeklisi Zam Farkı Ödeme Tarihleri

PEGASUS YURT DIŞI YÜZDE 30 İNDİRİMLİ BİLET: Pegasus Ucuz Uçak Bileti Kampanyası Hangi Tarihlerde, Hangi Ülkelerde Geçerli?

Kripto paralarda satış dalgası! Bitcoin kritik seviyenin altına indi

SON DAKİKA EMEKLİ HABERİ 2026 | En düşük emekli maaşı düzenlemesinde son durum! Gözler TBMM’de: Yeni maaş ne kadar olacak?

BENZİNE ZAM YOLDA: Bugün Akaryakıt Fiyatları Ne Kadar? Benzin, Motorin (Mazot)ve LPG Fiyatları Ne Durumda? Benzine Zam Mı Geliyor?

ÇILGIN SAYISAL LOTO 13 TEMMUZ: Çılgın Sayısal Loto sonuçları açıklandı mı? Çılgın Sayısal Loto sonuçları nereden ve nasıl sorgulanır?